Pytania prejudycjalne Sądu Okręgowego w Krakowie dotyczące zmiennego oprocentowania. WIBOR? Nie, odsetki maksymalne

1. Kredyty ze zmiennym oprocentowaniem, to nie tylko kwestia sprawy C-471/24 i pytań prejudycjalnych zadanych przez Sąd Okręgowy w Częstochowie.

2. Sąd Okręgowy w Krakowie pyta o zmienne oprocentowanie w kontekście odsetek maksymalnych, a pytanie i jego uzasadnienie możecie poniżej:

3. Sąd Okręgowy w Krakowie dotyka kwestii dotychczas trywializowanej. Sądy dość łatwo przyjmowały [a może nadal przyjmują], że ochronę dla konsumenta przed wzrostem oprocentowania w ramach umowy kredytu stanowią odsetki maksymalne. Pojawia się pytanie, czy mamy, czy nie mamy tu do czynienia z naruszeniem obowiązków informacyjnych przez banki, wskutek wadliwego posługiwania się przez Pozwanego odniesieniem do odsetek maksymalnych?

4. Zwracam uwagę, że:

4.1. banki eksponują kwestię odsetek maksymalnych wg stanu na dzień zawarcia danej umowy bez jakiejkolwiek realnej informacji o możliwości zmian; w przeważającej mierze nie przewidywały, że wartość odsetek maksymalnych może gwałtownie zmieniać się do zupełnie niewskazanych w dokumentacji kredytowej obszarów;

4.2. przykładowo odsetki maksymalne w 2022 r. wynosiły już 20,5% [dwukrotność odsetek maksymalnych – 2 x 10,25%]:

4.3. konsument otrzymał w 2021 r. przy zawarciu umowy informację o tym, że odsetki maksymalne wynoszą 8%:

4.4. banki wiedziały, jak historycznie kształtował się wskaźnik WIBOR (sięgając ok. 20%)

5. Bank chcąc prawidłowo zrealizować obowiązek informacyjny powinien wskazać konsumentowi: „Kredytobiorco, odsetki maksymalne mogą wzrosnąć w sposób nieograniczony, nielimitowany a tym samym również koszt Twojego finansowania może wzrosnąć w sposób nieograniczony, nielimitowany”.

6. To, że odsetki maksymalne wyznacza czynnik w postaci stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego nie ma nic do rzeczy – ani bowiem ten czynnik nie posiada żadnego limitu [oprócz być może decyzji politycznych], ani tym bardziej w umowie mogą nie znajdować się ograniczniki, który wskazywałyby, że odsetki nie mogą przekroczyć określonego pułapu.

7. Na tym polega fantom ograniczenia odsetek umownych wartością odsetek maksymalnych – można ulec złudzeniu, że odsetki maksymalne przed czymś chronią kredytobiorcę czy stanowią jakiś wyznacznik, być może limit. Nie chronią, nie stanowią – nie zawierają bowiem maksymalnego limitu.

8. Zachowanie banku nie pozwala w elementarnym aspekcie oszacować ekonomicznych konsekwencji związanych z umową rekomendowaną przez podmiot finansujący. Brak możliwości oszacowania rzeczywistych, ekonomicznych kosztów kredytu przez konsumenta stanowi w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przesłankę umożliwiającą uznanie klauzuli zmiennego oprocentowania za nietransparentną:

8.1. „W świetle powyższego na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że w wypadku umów kredytowych instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji. W tym względzie wymóg ów oznacza, że warunek dotyczący spłaty kredytu w tej samej walucie obcej co waluta, w której kredyt został zaciągnięty, musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, w której kredyt został zaciągnięty, ale również oszacować – potencjalnie istotne – konsekwencje ekonomiczne takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych. Do sądu krajowego należy dokonanie niezbędnych ustaleń w tym zakresie.”.

8.2. [zob. wyr. TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16, Lex 2355193]

9. Zwracam uwagę na aspekt realizacji przez banki obowiązku informacyjnego w zakresie przedstawienia przed podpisaniem umowy skutków jej zawarcia. Zabrakło w materiałach przekazywanych przez banki, że ryzyko związane ze zmiennym oprocentowaniem [ryzyko stopy procentowej] jest nieograniczone [co prezentują fragmenty dokumentów kredytowych]. Jest wręcz przeciwnie – materiały wykorzystywane przez banki mogły wskazywać, że ryzyko jest ograniczone i nie przekroczy wartości odsetek maksymalnych [art. 359 § 2(1) k.c.], co pozostawało nieprawdą, która wynikała z tego, że wartość odsetek maksymalnych również zmieniała się [wzrastała] w ślad za podnoszeniem stóp procentowych.

10. Konsument narażony jest na wzrost oprocentowania do poziomu ponad 20% i więcej, o czym bank jednak już konsumenta nie informował. Konsument nie umawiał się z bankiem o kredyt, który może w istocie być oprocentowany w nielimitowany sposób i tym samym tworzyć koszty nie tylko nie akceptowalne przez Powoda, ale nawet trudne do wyobrażenia.

11. Dostrzegł to Sąd Okręgowy w Krakowie zadając TSUE pytania prejudycjalne 28 lipca 2025 r.:

11.1. w ocenie Sądu Okręgowego w Krakowie problem nie leży w kształtowaniu wskaźnika WIBOR;

11.2. problem Sąd Okręgowy w Krakowie dostrzega w tym, że w umowach brak określenia maksymalnych granic wzrostu tego wskaźnika w czasie obowiązywania umowy:

11.3. nie można konsumenta obciążać całym ryzykiem związanym ze zmienną stopą procentową w umowie:

11.4. odsetki maksymalne nie pomagają w tym przypadku, nie realizują celu Dyrektywy 93/13:

11.5. konsument powinien mieć możliwość określenia maksymalnej granicy oprocentowania, które będzie musiał zapłacić, konsument powinien móc oszacować ekonomiczne skutki związania się umową z przedsiębiorcą, a nie może tego zrobić, skoro nie zna limitu własnej odpowiedzialności:

11.6. konsument powinien znać limit własnej odpowiedzialności:

12. Zwracam w tym zakresie uwagę na wyrok TSUE w sprawie „polskiej”, z 21 września 2023 r. [dnia składania zażalenia] w sprawie C-139/22, w którym TSUE ponownie podkreślił, że:

12.1. „Trzeba przypomnieć, że wymóg przejrzystości warunków umownych, przewidziany w art. 4 ust. 2 tej dyrektywy, należy rozumieć jako nakładający obowiązek, aby dany warunek umowny nie tylko był zrozumiały dla konsumenta pod względem formalnym i gramatycznym, ale również by umożliwił właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu przeciętnemu konsumentowi zrozumienie konkretnego działania metody obliczania tej stopy procentowej i oszacowanie tym samym w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria – potencjalnie istotnych – konsekwencji ekonomicznych takiego warunku dla swoich zobowiązań finansowych (wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, od C‑776/19 do C‑782/19, EU:C:2021:470, pkt 64 i przytoczone orzecznictwo).”;

12.2. „Informacje przekazane przez rzeczonego przedsiębiorcę powinny umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu i rozsądnemu przeciętnemu konsumentowi nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również zrozumienie, w ramach zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej, rzeczywistego ryzyka, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której uzyskuje swoje dochody, względem waluty rozliczeniowej (wyrok z dnia 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, od C‑776/19 do C‑782/19, EU:C:2021:470, pkt 72).”.

12.3. [zob. wyr. TSUE z 21 września 2023 r., C-139/22, www.eur-lex.europa.eu].

Epilog. A może początek?

13. Spraw dotyczących zmiennego oprocentowania, w tym zbudowanego z wykorzystaniem WIBORu, nie można sprowadzać do kwestionowania wskaźnika referencyjnego. To nie problem tego, czy WIBOR jest dobry, czy zły. Klauzulę zmiennego oprocentowania można atakować z perspektywy obowiązków informacyjnych, braku możliwości wypowiedzenia/odstąpienia od umowy w przypadku zmiany oprocentowania [art. 385(3) pkt. 20 k.c.], czy klauzuli „dolnego progu” itd./itp.

14. Opinia Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie C-471/24 z 11 września 2025 r., to nie jedyny aspekt sporów dot. kredytów ze zmiennym oprocentowaniem.