Zmiana przepisów o Państwowej Inspekcji Pracy a umowy B2B

Autor:
Nina Bohurska
n.bohurska@wnlegal.pl

Z początkiem lipca wejdą w życie nowe przepisy dotyczące Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy rozszerzają uprawnienia PIP, w szczególności w zakresie przekwalifikowania umów cywilnoprawnych, w tym umów B2B, na umowy o pracę. O tym temacie bardzo głośno było w ubiegłym roku, kiedy rozpoczęły się prace legislacyjne. Prace te jednak ostatecznie zostały wstrzymane. Do projektu wrócono jednak w lutym tego roku, a jego dalsze procedowanie nabrało wyraźnego tempa.
Nowa regulacja stanowi istotną zmianę w zakresie kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy. Wprowadzając szereg rozwiązań, które znacząco poszerzają m.in. uprawnienia kontrolne organów PIP, umożliwiając skuteczniejszy nadzór nad przestrzeganiem prawa pracy.
Najistotniejszą zmianą, stanowiącą punkt wyjścia dla szeregu dalszych rozwiązań przewidzianych w ustawie, jest przyznanie okręgowym inspektorom pracy uprawnienia do wydawania decyzji administracyjnych, które mogą skutkować przekształceniem zawartej umowy cywilnej (przykładowo umowy zlecenia, o dzieło, B2B) w umowę o pracę.
W praktyce oznacza to, że inspektor, po analizie zarówno treści umowy, jak i okoliczności jej wykonywania, będzie mógł samodzielnie określić charakter stosunku prawnego między stronami i uznać, że spełnia on warunki uznania go za umowę o pracę.
Ocena charakteru stosunku prawnego opiera się na ustaleniu, czy w danym przypadku występują przesłanki właściwe dla stosunku pracy, w szczególności takie jak podporządkowanie współpracownika oraz osobiste i ciągłe świadczenie przez niego usług.
W praktyce na podporządkowanie wskazują m.in.: określony czas i miejsce wykonywania czynności, podpisywanie list obecności, obowiązek przestrzegania regulaminów oraz poleceń kierownictwa dotyczących miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, wykonywanie pracy zmianowej lub pozostawanie w stałej dyspozycyjności, a także realizacja powierzonych obowiązków pod nadzorem kierownika.
W konsekwencji kluczowe znaczenie zyskuje prawidłowe konstruowanie umów oraz sposób ich faktycznego wykonywania, tak aby ich charakter nie budził wątpliwości z perspektywy kryteriów właściwych dla stosunku pracy.
Kontrola będzie przebiegać w dwóch etapach: najpierw właściwy organ PIP (jeśli stwierdzi nieprawidłowości) wyda polecenie usunięcia stwierdzonych naruszeń, a w przypadku jego niewykonania – decyzję administracyjną. Od tej decyzji stronom, w tym pracodawcy/zleceniodawcy, pracownikowi/współpracownikowi, przysługuje odwołanie do sądu w terminie miesiąca od dnia doręczenia.
Skutkiem wydania takiej decyzji będzie przekształcenie stosunku cywilnoprawnego w stosunek pracy, które powstaje z datą jej wydania. Od tego momentu decyzja wywołuje również skutki prawne w obszarze prawa podatkowego oraz ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych.
To oznacza, że za pracownika będzie trzeba odprowadzać odpowiednie należności publicznoprawne – składki oraz podatki.
Trzeba jednak zwrócić uwagę, że orzeczenie sądu może w konkretnym przypadku zadziałać wstecz i dokonać reklasyfikacji danej umowy również za wcześniejszy okres faktycznego wykonywania pracy. Może to skutkować przekształceniem relacji między stronami tak, jakby od początku obowiązywała umowa o pracę.
Choć skutek decyzji okręgowego inspektora pracy jest mniej dolegliwy dla pracodawcy, działając od daty jej wydania, okręgowy inspektor pracy może uznać za konieczne ustalenie istnienia stosunku pracy za okres wcześniejszy i w tym zakresie skierować powództwo do sądu.
Należy mieć na uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Urząd Skarbowy działają niezależnie, a przewidziana w nowelizacji wymiana informacji pomiędzy ZUS, PIP oraz KAS może obejmować w szczególności dane o zmianie kwalifikacji prawnej umowy. Może zatem to stanowić podstawę do wszczęcia odrębnych postępowań oraz dochodzenia zaległych należności publicznoprawnych do 5 lat wstecz.
Nowelizacja przewiduje również istotne zaostrzenie sankcji finansowych – przykładowo kara grzywny za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach właściwych dla stosunku pracy została podwyższona dwukrotnie, tj. z przedziału od 1.000 zł do 30.000 zł do przedziału od 2.000 zł do 60.000 zł.
Nowością jest wprowadzenie instytucji indywidualnych interpretacji w zakresie ustalenia czy stosunek prawny przedstawiony we wniosku stanowi stosunek pracy. Interpretacje te będą wydawane przez Głównego Inspektora Pracy w terminie 30 dni od dnia otrzymania wniosku.
Ustawodawca przewidział 12-miesięczny okres przejściowy w trakcie którego pracodawcy będą mieli czas na przeanalizowanie zawartych umów cywilnoprawnych i w razie potrzeby, dokonanie ich przekształcenia w umowy o pracę.
Prezydent co prawda skierował nowelizację w trybie kontroli następczej do Trybunału Konstytucyjnego, ale należy podkreślić, że nie wstrzymuje to jej wejścia w życie.
Biorąc pod uwagę, że przekwalifikowanie umowy B2B (lub innej umowy cywilnoprawnej) na umowę o pracę wiąże się z lawiną konsekwencji, najczęściej negatywnych dla przedsiębiorcy, warto skorzystać z okresu przejściowego, dokładnie przeanalizować obowiązujące umowy, ewentualnie je zmodyfikować oraz zachować szczególną ostrożność przy zawieraniu nowych kontraktów.
Nowo wprowadzane rozwiązania mają również istotne znaczenie dla pracowników
i współpracowników, bowiem nie każdy współpracownik jest zainteresowany nawiązaniem stosunku pracy i preferuje współpracę w innym modelu. W takich przypadkach także szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe ukształtowanie umowy i zasad współpracy – tak, aby nie zawierały one cech charakterystycznych dla stosunku pracy, które mogłyby prowadzić do zakwestionowania jej cywilnoprawnego charakteru.
Jeżeli zawierają Państwo w swojej działalności umowy B2B lub umowy zlecenia, warto
w najbliższych miesiącach przeanalizować potencjalne ryzyka związane z nowymi przepisami. W razie potrzeby chętnie wesprzemy Państwa w takiej analizie.

Zmiana przepisów o Państwowej Inspekcji Pracy a umowy B2B

Zobacz również

Kancelaria partnerem Kieleckich Dni Informatyki 2026

Wywiad z Damianem Nartowskim w Business Insider Polska oraz Onet.pl!